📍 Kızılırmak Mah. Dumlupınar Blv. No:3C1-160 Çankaya / Ankara | 📞 0312 999 15 53 | ✉ info@ekoton.com.tr | Kariyer
Fotosentez · Bilgi sayfası

CO₂ Ölçümü ve Toprak Solunumu

Toprak, köklerin ve mikroorganizmaların solunumuyla atmosfere sürekli karbondioksit verir. Bu akı, kara ekosistemlerinden atmosfere giden en büyük karbon akışlarından biridir ve taşınabilir bir gaz analizörü ile küçük bir hazne kullanılarak sahada dakikalar içinde ölçülür.

NDIRdağıtmasız kızılötesi: CO₂ ölçümünün standart ilkesi
dC/dtakı, haznedeki derişimin artış hızından hesaplanır
Sıcaklık ve nemtoprak solunumunu belirleyen iki ana etken
01 · Ölçüm ilkesi

Kızılötesi CO₂ analizörü nasıl çalışır?

Karbondioksit molekülü, kızılötesi ışığı yaklaşık 4,26 µm dalga boyunda güçlü biçimde soğurur. Dağıtmasız kızılötesi (NDIR) analizörde bir kaynak, gaz hücresinden ışık gönderir; karşıdaki dedektör, önündeki filtre sayesinde yalnızca bu dalga boyunu görür. Hücredeki CO₂ ne kadar fazlaysa dedektöre o kadar az ışık ulaşır.

  • Basınç ve sıcaklık düzeltmesi: soğurma, hücredeki molekül sayısına bağlıdır; analizör hücre basıncını ve sıcaklığını ölçerek derişimi düzeltir.
  • Su buharı: su buharı hem seyreltme hem de soğurma bandlarının genişlemesi yoluyla ölçümü etkiler; nem ölçülerek düzeltilir ya da hava kurutulur.
  • Sıfır kayması: kaynak ve dedektör zamanla ve sıcaklıkla değişir. Otomatik sıfırlamada hava düzenli aralıklarla CO₂ tutucudan geçirilir ve sıfır noktası yenilenir.

Aynı ilke; taşınabilir saha analizörlerinde, sera ve iklim odalarına sabit kurulan izleme cihazlarında ve başka sistemlere gömülen küçük sensör modüllerinde kullanılır.

02 · Yöntem

Kapalı hazne ile toprak CO₂ akısı

Alanı ve hacmi bilinen bir hazne toprak yüzeyine kapatılır. Toprak solunumu nedeniyle haznedeki CO₂ derişimi yükselmeye başlar; analizör bu artışı saniyeler aralığıyla kaydeder. Akı, derişimin artış hızından hesaplanır:

Akı = (derişimin artış hızı) × (hazne hacmi / kapatılan toprak alanı), hava basıncı ve sıcaklığa göre mol cinsine çevrilerek. Sonuç µmol CO₂ m⁻² s⁻¹ ya da g CO₂ m⁻² saat⁻¹ olarak verilir.

  • Kısa ölçüm süresi: haznedeki derişim yükseldikçe topraktan çıkışı sağlayan derişim farkı azalır ve akı olduğundan düşük ölçülür. Bu yüzden ölçüm kısa tutulur ve eğrinin başlangıç bölümü kullanılır.
  • Basınç dengesi: hazne içi ile dışı arasındaki küçük basınç farkı bile topraktan gaz emilmesine ya da itilmesine yol açar; hazneler basıncı dengeleyen havalandırmayla tasarlanır.
  • Halka (yaka) kullanımı: hazne doğrudan toprağa bastırılmaz; önceden yerleştirilmiş halkaların üzerine oturtulur. Böylece her ölçümde toprak bozulmaz ve aynı nokta tekrar ölçülebilir.
03 · Yorumlama

Toprak solunumunu ne belirler?

Ölçülen akı iki kaynağın toplamıdır: köklerin ve köklerle ilişkili organizmaların solunumu ile organik maddeyi ayrıştıran mikroorganizmaların solunumu.

  • Toprak sıcaklığı: solunum sıcaklıkla üstel olarak artar; yaygın bir kabul, 10 °C'lik artışın hızı yaklaşık iki katına çıkardığıdır. Bu yüzden her akı ölçümüyle birlikte toprak sıcaklığı kaydedilir.
  • Toprak nemi: çok kuru toprakta mikrobiyal etkinlik, çok ıslak toprakta gaz difüzyonu sınırlanır; en yüksek solunum ara nem düzeylerinde görülür. Kuru toprağın yağışla ıslanması kısa süreli güçlü bir CO₂ çıkışına neden olur.
  • Bitki etkinliği: kök solunumu fotosentez ürünlerine bağlıdır; mevsime ve gün içine göre değişir.
  • Mekânsal değişkenlik: birkaç metre arayla ölçülen akılar birbirinden çok farklı olabilir; alan ortalaması için çok sayıda halka gerekir.
04 · Ekipman

Elle ölçüm, otomatik istasyon, sabit izleme

DüzenNasıl çalışır?Ne zaman seçilir?
Taşınabilir analizör ve toprak solunum haznesiOperatör halkadan halkaya gezer; her noktada kısa bir ölçüm yapılırÇok sayıda noktanın karşılaştırılması, uygulama denemeleri, mekânsal değişkenlik
Otomatik hazneli istasyonHazne belirli aralıklarla kendiliğinden kapanıp açılır; sistem gece gündüz ölçerGünlük ve mevsimlik değişim, yağış sonrası tepkiler, uzun süreli insansız kurulum
Kanopi haznesiŞeffaf hazne alçak bitki örtüsünün üzerine kapatılırBitki ve toprağın birlikte net CO₂ alışverişi
Sabit kurulum analizörOrtam havasını sürekli örneklerSera ve iklim odasında CO₂ izleme ve denetim, süreç ölçümleri
Gömülü sensör modülüBaşka bir cihazın ya da deney düzeneğinin içine yerleştirilirÖzel ölçüm sistemleri ve cihaz üreticileri

Elle ölçüm mekânı, otomatik istasyon zamanı iyi temsil eder; kapsamlı çalışmalarda ikisi birlikte kullanılır.

05 · Ekipman

Bu gruptaki ürünler

Taşınabilir ve sabit CO₂ analizörleri, toprak solunum hazneleri ve otomatik akı sistemleri.

Ölçüm düzeninizi birlikte belirleyelim

Ölçüm yapılacak ortamı, nokta sayısını ve sürekli izleme gerekip gerekmediğini paylaşın; analizör ve hazne seçeneklerini önerelim.

Bilgi alın

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; ölçüm yöntemi ve ekipman seçimi projenin koşullarına ve geçerli standartlara göre yapılmalıdır. Ürün bilgileri üretici dokümanlarına dayanır.